แถลงการณ์คณาจารย์นิติศาสตร์ ค้านแก้รัฐธรรมนูญ

          เรื่อง การแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 237  รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550

          ตามที่มีข่าวเป็นการทั่วไปว่าสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่สังกัดพรรคการเมืองหลายพรรคตระเตรียมที่จะมีการแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 237  ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550  นั้น  คณาจารย์คณะนิติศาสตร์ดังมีรายชื่อท้ายนี้มีความเห็นดังต่อไปนี้

          1.     มาตรา 237  ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550  บัญญัติว่า

          “ผู้สมัครรับเลือกตั้งผู้ใดกระทำการ  ก่อ  หรือสนับสนุนให้ผู้อื่นกระทำการอันเป็นการฝ่าฝืนพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา  หรือระเบียบหรือประกาศของคณะกรรมการการเลือกตั้ง  ซึ่งมีผลทำให้การเลือกตั้งมิได้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม ให้เพิกถอนสิทธิเลือกตั้งของบุคคลดังกล่าวตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา

          ถ้าการกระทำของบุคคลตามวรรคหนึ่ง  ปรากฏหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าหัวหน้าพรรคการเมืองหรือกรรมการบริหารของพรรคการเมืองผู้ใด  มีส่วนรู้เห็น  หรือปล่อยปละละเลย  หรือทราบถึงการกระทำนั้นแล้ว  มิได้ยับยั้งหรือแก้ไขเพื่อให้การเลือกตั้งเป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม  ให้ถือว่าพรรคการเมืองนั้นกระทำการเพื่อให้ได้มาซึ่งอำนาจในการปกครองประเทศโดยวิธีการซึ่งมิได้เป็นไปตามวิถีทางที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญนี้ตามมาตรา 68  และในกรณีที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งให้ยุบพรรคการเมืองนั้น  ให้เพิกถอนสิทธิเลือกตั้งของหัวหน้าพรรคการเมืองและกรรมการบริหารพรรคการเมืองดังกล่าวมีกำหนดเวลาห้าปีนับแต่วันที่มีคำสั่งให้ยุบพรรคการเมือง”

          บทบัญญัติดังกล่าวข้างต้นได้รับการบัญญัติขึ้นใหม่โดยอาศัย  “ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นในประเทศไทย”  ที่เป็นปัญหาอยู่จริงที่พรรคการเมืองทั้งหลายมักปฏิเสธความรับผิดจากการดำเนินงานของหัวหน้าพรรคและกรรมการพรรคที่ไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญและกฎหมาย  การยอมให้พรรคการเมืองปฏิเสธความรับผิดโดยอ้างว่าพรรคการเมืองเป็น  “สถาบัน”  มิได้ร่วมกระทำผิดกับ  “คนในพรรค”  ย่อมทำให้การเมืองไทยวนเวียนอยู่กับการทุจริตอย่างไม่มีหนทางแก้ไข  หลักการให้หน่วยงานต้องรับผิดร่วมกับบุคคลในหน่วยงานนั้นตามที่บัญญัติในมาตรา 237  นี้  ความจริงมิใช่เรื่องใหม่  เพราะในระบบกฎหมายไทยก็มีบทบัญญัติในเรื่องนี้หลายประการ  เช่น  ในมาตรา 425  ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์บัญญัติว่า

          “นายจ้างต้องร่วมกันรับผิดกับลูกจ้างในผลแห่งละเมิดซึ่งลูกจ้างได้กระทำไปในทางการที่จ้าง”

          เมื่อลูกจ้างไปทำละเมิดผู้อื่น  นายจ้างจะปฏิเสธว่าตนเองไม่ได้กระทำละเมิดจึงไม่ต้องรับผิดก็ไม่ได้  หรือในกรณีพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ  พ.ศ. 2542  มาตรา 9  ก็บัญญัติว่า

          “ในกรณีที่กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้เป็นไปเพื่อประโยชน์ของนิติบุคคล  ให้ถือว่าหุ้นส่วนผู้จัดการ  กรรมการผู้จัดการ  ผู้บริหารหรือผู้มีอำนาจในการดำเนินงานในกิจการของนิติบุคคลนั้น  หรือผู้ซึ่งรับผิดชอบในการดำเนินงานของนิติบุคคลในเรื่องนั้น  เป็นตัวการร่วมในการกระทำความผิดด้วย  เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่าตนมิได้มีส่วนรู้เห็นในการกระทำความผิดนั้น”

          2.     บทบัญญัติมาตรา 237  ดังกล่าวข้างต้นอาจจะได้รับการประเมินจากคนบางกลุ่มว่าเป็นการให้ยาแรงเกินขนาดก็ได้  จึงมีผู้พยายามแก้ไขมาตราดังกล่าวข้างต้น  ซึ่งในทางทฤษฎีกฎหมายรัฐธรรมนูญ  คณาจารย์นิติศาสตร์ก็เชื่อว่า  รัฐธรรมนูญทุกฉบับสามารถแก้ได้  โดยมาตรา 291  ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550  ก็บัญญัติกระบวนการแก้ไขไว้โดยชัดแจ้งว่า

          “การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญให้กระทำได้ตามหลักเกณฑ์และวิธีการดังต่อไปนี้

          (1)       ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องมาจากคณะรัฐมนตรี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมีจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภาผู้แทนราษฎร หรือจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภามีจำนวนไม่น้อยกว่าหนึ่งในห้าของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภา หรือจากประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งจำนวนไม่น้อยกว่าห้าหมื่นคนตามกฎหมายว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย

          ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญที่มีผลเป็นการเปลี่ยนแปลงการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข  หรือเปลี่ยนแปลงรูปของรัฐจะเสนอมิได้

          (2)       ญัตติขอแก้ไขเพิ่มเติมต้องเสนอเป็นร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมและให้รัฐสภาพิจารณาเป็นสามวาระ

          (3)       การออกเสียงลงคะแนนในวาระที่หนึ่งขั้นรับหลักการ  ให้ใช้วิธีเรียกชื่อและลงคะแนนโดยเปิดเผย  และต้องมีคะแนนเสียงเห็นชอบด้วยในการแก้ไขเพิ่มเติมนั้น  ไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภา

          (4)       การพิจารณาในวาระที่สองขั้นพิจารณาเรียงลำดับมาตรา  ต้องจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่เข้าชื่อเสนอร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมด้วยการออกเสียงลงคะแนนในวาระที่สองขั้นพิจารณาเรียงลำดับมาตรา  ให้ถือเอาเสียงข้างมากเป็นประมาณ

          (5)       เมื่อการพิจารณาวาระที่สองเสร็จสิ้นแล้ว ให้รอไว้สิบห้าวัน  เมื่อพ้นกำหนดนี้แล้วให้รัฐสภาพิจารณาในวาระที่สามต่อไป

          (6)       การออกเสียงลงคะแนนในวาระที่สามขั้นสุดท้าย  ให้ใช้วิธีเรียกชื่อและลงคะแนนโดยเปิดเผย  และต้องมีคะแนนเสียงเห็นชอบด้วยในการที่จะให้ออกใช้เป็นรัฐธรรมนูญมากกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสองสภา

          (7)       เมื่อการลงมติได้เป็นไปตามที่กล่าวแล้ว  ให้นำร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมขึ้นทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวาย  และให้นำบทบัญญัติมาตรา 150  และมาตรา 151  มาใช้บังคับโดยอนุโลม”

          การแก้ไขรัฐธรรมนูญจึงไม่ใช่สิ่งผิดปรกติที่ไม่สามารถเกิดขึ้นได้

          3.     แต่การแก้ไขก็มิใช่สามารถทำได้ตาม  “อำเภอใจ”  ทุกอย่าง  โดยอ้างความชอบธรรมจากการมีเสียงข้างมากของสภา  ทั้งนี้เพราะความชอบธรรมมิได้เกิดจากการมีเสียงข้างมากในสภาเท่านั้น  แต่ยังหมายถึงเสียงข้างมากในสภาที่สอดคล้องกับความถูกต้องตามหลักนิติธรรมของประเทศที่ปกครองในระบบประชาธิปไตยด้วย

          คงไม่มีใครปฏิเสธว่ารัฐธรรมนูญหรือกฎหมายย่อมแก้ไขได้  แต่การแก้ไขต้องกระทำ  “ก่อน”  ที่จะมีการกระทำผิดรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายขึ้น  หากประเทศสามารถเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายได้หลังจากการกระทำผิดแล้ว  หลักเรื่องความถูกผิด  หลักเรื่องการปกครองโดยกฎหมาย  หลักนิติธรรมที่ใช้ในการปกครองประเทศก็จะพังทลายอย่างไม่เป็นท่า  ใครจะรับประกันว่าถ้าพรรค  ถ้าพวก  ของผู้มีอำนาจ  กระทำผิดกฎหมาย  เขาเหล่านั้นจะไม่แก้ไขกฎหมายเพื่อให้ตัวเองหลุดพ้นจากความรับผิด  หรือหลักกฎหมายของบ้านนี้เมืองนี้คือ  ถ้าพรรค  ถ้าพวกทำผิดก็จะแก้กฎหมายไม่ให้ผิด  แต่ถ้าประชาชนทำผิดก็ต้องรับผิดตามกฎหมายไปมาตรฐานความถูกผิดจะอยู่ที่ไหน

          การแก้ไขมาตรา 237  เมื่อมีการกระทำผิดแล้ว  จึงทำลายระบบนิติศาสตร์ของประเทศลงอย่างสิ้นเชิง  ซึ่งคณาจารย์นิติศาสตร์เห็นว่าไม่ควรมีการกระทำหรือสนับสนุนให้กระทำดังกล่าวอย่างยิ่ง

          4.     การปรับปรุงเปลี่ยนแปลงทั้งหลายย่อมสามารถทำได้  แต่ไม่ควรทำโดยผู้มีส่วนได้เสียในเรื่องนั้น  หลักการนี้เป็นหลักการทั่วไปที่พัฒนามาจากการคัดค้านฝ่ายตุลาการดังบัญญัติไว้ในมาตรา 11  (1)  แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งที่บัญญัติว่า

          “เมื่อคดีถึงศาล  ผู้พิพากษาคนหนึ่งคนใดในศาลนั้นอาจถูกคัดค้านได้  ในเหตุใดเหตุหนึ่งดังต่อไปนี้  (1) ถ้าผู้พิพากษานั้นมีผลประโยชน์ได้เสียเกี่ยวข้องอยู่ในคดีนั้น...”

          หลักการนี้ต่อมาขยายมาสู่การดำเนินงานของฝ่ายบริหารดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 13  ของพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง  พ.ศ. 2539  ว่า

          “เจ้าหน้าที่ดังต่อไปนี้จะทำการพิจารณาทางปกครองไม่ได้

          (1)       เป็นคู่กรณีเอง

          (2)       เป็นคู่หมั้นหรือคู่สมรสของคู่กรณี

          (3)       เป็นญาติของคู่กรณี  คือ  เป็นบุพการีหรือผู้สืบสันดานไม่ว่าชั้นใดๆ  หรือเป็นพี่น้องหรือลูกพี่ลูกน้องนับได้เพียงภายในสามชั้น  หรือเป็นญาติเกี่ยวพันทางแต่งงานนับได้เพียงสองชั้น

          (4)       เป็นหรือเคยเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้พิทักษ์หรือผู้แทนหรือตัวแทนของคู่กรณี

          (5)       เป็นเจ้าหนี้หรือลูกหนี้  หรือเป็นนายจ้างของคู่กรณี

          (6)       กรณีอื่นตามที่กำหนดในกฎกระทรวง”

          และในท้ายที่สุดได้ขยายมาสู่ฝ่ายนิติบัญญัติดังจะเห็นได้จากมาตรา 122  ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550  ที่บัญญัติว่า

          “สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาย่อมเป็นผู้แทนปวงชนชาวไทย  โดยไม่อยู่ในความผูกมัดแห่งอาณัติ  มอบหมาย  หรือความครอบงำใดๆ  และต้องปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต  เพื่อประโยชน์ส่วนรวมของปวงชนชาวไทย  โดยปราศจากการขัดกันแห่งผลประโยชน์”

          การแก้ไขมาตรา 237  ของรัฐธรรมนูญของสมาชิกรัฐสภาจึงเป็นการดำเนินการที่มีการ  “ขัดกันแห่งผลประโยชน์”  โดยชัดแจ้ง  และย่อมเป็นกรณีที่ถือว่าสมาชิกรัฐสภาเหล่านั้น  “ส่อว่าจงใจใช้อำนาจหน้าที่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ”  อันจะนำไปสู่การถอดถอนออกจากตำแหน่งได้ตามมาตรา 270  ของรัฐธรรมนูญ

          5.     คณาจารย์นิติศาสตร์เห็นว่าการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย เป็นสิ่งที่ควรสนับสนุนหากการแก้ไขเพิ่มเติมดังกล่าวมิใช่เพื่อประโยชน์ส่วนตนหรือกลุ่มของตนแต่เป็นการแก้ไขเพื่อประโยชน์ของสังคมและของประเทศ  ทั้งนี้  สมาชิกรัฐสภาย่อมสามารถแสดงให้สังคมเชื่อได้ว่า  การแก้ไขเพิ่มเติมเป็นการกระทำเพื่อประโยชน์ของสังคมและของประเทศ  หากสมาชิกรัฐสภาจะแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติของมาตรา 237 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยโดยให้มีผลบังคับใช้กับความผิดที่เกิดจากการเลือกตั้งที่เกิดขึ้นหลังจากประกาศใช้มาตรา 237 ที่แก้ไขเพิ่มเติมแล้วเท่านั้น  การให้บทบัญญัติมาตรา 237 มีผลบังคับใช้ทันทีเพื่อให้เกิดผลประโยชน์แก่บุคคลหรือพรรคการเมืองที่มีมลทินจึงเป็นสิ่งที่ไม่อาจยอมรับได้

          6.     คณาจารย์คณะนิติศาสตร์ที่มีรายชื่อท้ายนี้ขอยืนยันว่าเราไม่ประสงค์จะฝักใฝ่ในทางการเมืองหรือก่อให้เกิดผลได้เสียกับใครโดยเฉพาะ  เราไม่ได้คัดค้านการแก้ไขรัฐธรรมนูญที่มีเหตุมีผล  เราเชื่อว่า สมาชิกรัฐสภาที่เข้าสู่ตำแหน่งตามวิถีระบอบประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยฉบับปัจจุบันจะไม่ดำเนินการใด ๆ ที่ไม่เป็นไปตามหลักนิติธรรมซึ่งเป็นเสาหลักของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 3 วรรคสอง  แต่หากด้วยเหตุผลไม่ว่าประการใด ทำให้สมาชิกรัฐสภากระทำการในสิ่งที่มิได้เป็นไปตามหลักนิติธรรมตามที่กล่าวมาข้างต้นเสียแล้ว  ประเทศไทยก็คงไม่สามารถอ้างตนได้ว่าเป็นประเทศประชาธิปไตยที่ทัดเทียมกับนานาอารยประเทศได้  นอกจากนี้ ยังเท่ากับสมาชิกของรัฐสภากระทำการในสิ่งที่ตนได้ประณามในรอบปีที่ผ่านมาและทำลายระบอบประชาธิปไตยที่ตนเพรียกหามาโดยตลอด

        ศ.ดร.สมคิด  เลิศไพฑูรย์               ผศ.ธิติพันธ์  เชื้อบุญชัย                           ศ.ดร.นันทวัฒน์ บรมานันท์

          (คณบดีคณะนิติศาสตร์ม.ธ.)        (คณบดีคณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)               (คณะนิติศาสตร์ จุฬา)

          ศ. ดร.ไพโรจน์  กัมพูสิริ              อาจารย์ เธียรชัย  ณ นคร                        อาจารย์ คมสันต์  โพธิ์คง

          (คณะนิติศาสตร์  มธ.)                  ( สาขานิติศาสตร์ มสธ.)                          (สาขานิติศาสตร์ มสธ.)

          รศ. ดร. อุดม รัฐอมฤต               รศ. ดร. ทวีเกียรติ  มีนะกนิษฐ์                   ผศ.ดร.สมเกียรติ  วรปัญญาอนันต์

          (คณะนิติศาสตร์  มธ.)                 (คณะนิติศาสตร์  มธ.)                               (คณะนิติศาสตร์  มธ.)

          รศ.ดร.วิจิตรา วิเชียรชม             ผศ.ดร.วีรวัฒน์ จันทโชติ                         ผศ.ดร.กิตติศักดิ์ ปรกติ

          (คณะนิติศาสตร์  มธ.)                (คณะนิติศาสตร์  มธ.)                             (คณะนิติศาสตร์  มธ.)

          ดร.เอกบุญ  วงศ์สวัสดิ์กุล           อ.ดร.เจษฎ์ โทณะวณิก                           อาจารย์ ศรุต    จุ๋ยมณี

          (คณะนิติศาสตร์  มธ.)                (อดีตคณบดีคณะนิติฯ ม.สยาม)             (รองคณบดีคณะนิติศาสตร์  ม.ทักษิณ)

          อาจารย์นิดาวรรณ เพราะสุนทร        อาจารย์ ชาญชัย ดิเรกคุณาธรณ์               อาจารย์ นิรมัย พิศแข

          (รองคณบดีนิติศาสตร์ ม.รังสิต)        (รองคณบดีนิติศาสตร์ ม.รังสิต)              (คณะนิติฯ ม.แม่ฟ้าหลวง)

          อาจารย์โชคดี นพวรรณ                อาจารย์รพีพรรณ อัตนะ                         อาจารย์จิรานันท์ ชูชีพ

          ( ม.ราชภัฎสวนดุสิต)                    (คณะนิติศาสตร์ ม.ทักษิณ)                     (คณะนิติศาสตร์ ม.ทักษิณ)

          อาจารย์ หทัยกาญจน์ กำเนิดเพชร         อาจารย์กรรภัทร ชิตวงศ์                          อาจารย์กรกฎ ทองขะโชค

          (คณะนิติศาสตร์ ม.ทักษิณ)                     (คณะนิติศาสตร์ ม.ทักษิณ)                     (คณะนิติศาสตร์ ม.ทักษิณ)

          อาจารย์ ธนากร โกมลวนิช                      อาจารย์กิตติพงศ์ กมลธรรมวงศ์

          (คณะนิติศาสตร์ ม.ทักษิณ)                       (นักวิชาการอิสระด้านนิติศาสตร์)

          ศาสตราจารย์วีระพงษ์  บุญโญภาส           รองศาสตราจารย์สำเรียง เมฆเกรียงไกร

          (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)               (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)

          ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ศารทูล สันติวาสะ                      ผู้ช่วยศาสตราจารย์อิทธิพล ศรีเสาวลักษณ์

          (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)                                                     (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)

          ผู้ช่วยศาสตราจารย์กนิช บุณยัษฐิติ                                                  อาจารย์วิโรจน์  วาทินพงศ์พันธ์

          (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)                                                     (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)

          อาจารย์พัฒนาพร  โกวพัฒนกิจ                                                     อาจารย์ธิดารัตน์ ศิลปภิรมย์สุข

          (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)                                                     (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)

          อาจารย์วิภานันท์ ประสมปลื้ม                                                        อาจารย์วิโรจน์  วาทินพงศ์พันธ์

          (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)                                                     (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)

          อาจารย์ธิดาพร ศิริถาพร                                                                  อาจารย์กัญจน์ศักดิ์ เพชรานนท์

          (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)                                                     (อาจารย์คณะนิติศาสตร์  จุฬาฯ)

          อ. สิริพันธ์ พลรบ                                                                            รค. ศิริศักดิ์ ศุภมนตรี

          (อาจารย์สาขาวิชานิติศาสตร์ มสธ.)                                                (อาจารย์สาขาวิชานิติศาสตร์ มสธ.)

          ศ.ดร.ปรีชา  สุวรรณทัต

          (มหาวิทยาลัยวงศ์ชวลิตกุล)